Bez kategorii
Like

Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale.

13/01/2013
1246 Wyświetlenia
0 Komentarze
21 minut czytania
no-cover

“Zyjcie swobodnie, – mnózcie się płodnie,Obyście wase widzieli prawnuki,Obyście od dzisiejsej psewrotnej nauki Dalecy – poćciwe mogli wydać plemię.Uprawiajcie w pocie coła wasą ziemię,Ona jest matką wasą, ona was wyzywi”-koniec cytatu.Zapraszam.

0


Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale– opera Wojciecha Bogusławskiego z muzyką Jana Stefaniego wystawiona w niedzielę1 marca 1794 roku wTeatrze Narodowym Warszawie. Uważana za pierwszą operę narodową.12 marca 1794 Antoni Madaliński odmówił redukcji I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej i poprowadził ją z Ostrołęki w kierunku Krakowa.24 marca 1794 w Krakowie na rynku został ogłoszony akt powstania, powołujący Tadeusza Kościuszkę naczelnikiem insurekcji. Kościuszko złożył publicznie na rynku przysięgę.

Miejscem akcji opery są zachowane do dziś młyn i karczma obok klasztoru oo. cystersów wMogile. W czasach gdy W. Bogusławski uczył się w Szkołach Nowodworskich w Mogile dwa razy do roku odbywał się odpust, na który licznie przybywali zarówno mieszkańcy okolic Krakowa jak i górale. Miejsce to mógł znać W. Bogusławski także dlatego, że Mogiła leżała na drodze doKościelnik, gdzie w tym czasie mieszkali jego krewni ze strony matki, Linowscy. Obecnie obie te miejscowości znajdują się na terenieNowej Huty, gdzie o W. Bogusławskim i jego operze przypomina pomnik przy ul. W. Sieroszewskiego,Teatr Ludowy im. W. Bogusławskiego, osiedla Krakowiaków i Górali oraz ul. Bardosa.

Radosław Rzepecki – baritone: Bardos – Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale

Wnet poznacie zemstę moję… – Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale

Aria Basi z opery Krakowiacy i Górale

KRAKOWIACY i GÓRALE

Jan Stefani – Cud mniemany (Supposed miracle) – Uwertura

Premiera opery odbyła się na cztery tygodnie przed przysięgąKościuszki. Zebrała elity polski przed trzecim rozbiorem – oficerów rosyjskich, polskich, szlachtę i bogatych mieszczan, a także magnatów i innych możnych. Dekoracje przygotowałAntoni Smuglewicz. Oprócz znanych śpiewaków Teatru Narodowego w operze śpiewał sam Wojciech Bogusławski.

Libretto do opery opiera się na typowym konceptualizmie późno klasycystycznej opery (jak wCzarodziejskim flecie Mozarta,Szarlatanie Kurpińskiego). Opera zaginęła i została odnaleziona dopiero w1929 roku przezLeona Schillera. Ten nazwał ją "polską operą narodową". Biorąc pod uwagę napiętą sytuację polityczną przed trzecim rozbiorem Polski tekst jawi się współczesnym znawcom teatru jako mistrzostwo aluzji. W libretcie pojawiają się moralitety, które skrywają typowy niepodległościowy charakter. Tak w partii mówionej powiada Wawrzyniec:

"Zyjcie swobodnie, – mnózcie się płodnie,
Obyście wase widzieli prawnuki,
Obyście od dzisiejsej psewrotnej nauki
Dalecy – poćciwe mogli wydać plemię.
Uprawiajcie w pocie coła wasą ziemię,
Ona jest matką wasą, ona was wyzywi;
Nie bądźcie z nikim fałsywi,
Kochajcie zawse bliźniego,
Nie odpychajcie od dzwi ubogiego.
Podzielcie się chudobą s potsebnym sąsiadem,
I zyjcie dobrych ludzi psykładem,
A Bóg widząc Was godnych udzieli Wam dni swobodnych"

Nie ma wątpliwości, że zdanie to mogło dodać otuchy wielu Polakom w okresie zaborów. Poza tym w partiach chóralnych występują nieprzypadkowo słowa "Wolność" i "Całość". "Niepodległość" jako słowo zakazane można bez wątpienia odnaleźć przy odpowiednim rozumieniu Swobody. Pojawianie się epos "słowiańskiej gościnności" i szlacheckiego "umiłowania poprzestawania na małym" (szczególnie wmoralitetowej arii "Nie ci nam dają, którzy są bogaci").

Sprawa cudu zaczerpnięta została prawdopodownie ze sztukiDer Bettelstudent, oder das Donnerwetter Paula Weidmanna. Wreszcie wątki miłosne przypominająDon Giovanniego Mozarta.

Operę otwiera uwertura. Partie muzyczne szczególnie z drugiego aktu przypominają bardzo rozwiązania muzyczne Mozarta iAntonio Salieriego. Innowacją jest oczywiście muzyka ludowa tworząca nowy wymiar klasycystycznej opery przed romantyzmem. Aria Doroty –Rzadko to bywa na świecie – jest polonezem. Potem pojawia się słynnykrakowiak Oj da da da, tańcujmy wesoło, przenoszący wręcz typowo ludową wersję krakowiaka do klasycystycznego dzieła operowego. Następnie słynna śpiewkaRaz na pniu między drzewami – element czysto sentymentalny. Podobna śpiewka przypominać możeLà ci darem la mano, albo partie zBastiana i Bastienne.

Basia

"Ras na pniu między dębami
Siedziały w paze turkawki,
Nie wiem, dla jakiej zabawki,
Tsepotały sią sksydłami.
Patsąc na to ich rusanie,
Taka mnie lubość psejena,
Zem słodko Stasia ścisnena.
J stąd wsceno się kochanie."

W pierwszym akcie pojawia się też polka i mazurek góralski. Akt drugi zawiera partie silnie nawiązujące do muzyki Mozarta, opery comique i opery buffaCimarosy. Kompozytor rozwija jednak własny styl klasycystyczny oparty między innymi na konceptualnym traktowaniu partii muzycznych. Aria Basi "Jestem dobra jak baranek" podzielona jest na część "dobrą", łagodną, typowo mozartowską, i część żywą, "złą", szybką.

Syntetyczność i chłonność tej opery określa jej wysoki poziom. Kompozytor łączy muzyczny klasycyzm z polską muzyką ludową, wprowadza uderzające zróżnicowanie tańców narodowych (Polonez, Krakowiak, czeska Polka, mazur góralski i marsz), rozwija polski styl rozwiązań muzycznych później jeszcze obecnych nawet w utworachChopina iMoniuszki. Chłonność libretta, aluzyjność, komediowe wątki miłosne, komediowy wręcz wątek walki Krakowiaków z Góralami ukazują strukturę społeczeństwa przed trzecim rozbiorem, kiedyś zaś opera pełniła bez wątpienia ważne funkcje propagandowe i kulturalne.

Do tego samego libretta, zaadaptowanego przezJana Kamińskiego, muzykę napisałKarol Kurpiński, zmieniając nazwę naZabobon, czyli Krakowiacy i Górale (też:Nowe Krakowiaki).

"Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale" – rzecz o możliwości pojednania

1.Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale – rzecz o możliwości pojednania:

prapremiera – w Warszawie 1 marca 1794 roku

opera w czterech aktach

muzyka Jana Stefaniego

miejsce akcji

– wieś Mogiła niedaleko Krakowa
– scena z widocznymi zabudowaniami karczmy, chałup i młyna
– rzeka
– las

obsada

– 11 ról męskich, 4 kobiece
– druhny i drużbowie – krakowiacy
– górale
– muzykanci

2.Przebieg akcji:

Stach kocha piękną córkę młynarza, Basię

dzięki intrydze żony ojciec obiecał ją Bryndasowi – góralowi

jej macocha – Dorota

– jest młodsza od męża
– zakochała się w Stachu

podczas wesela krewnych

– zakochani młodzi otrzymują zgodę ojca na odprawienie Bryndasa
– pojawia się student Bardos

do wsi przybywają górale, aby dokonać zaręczyn

– Bryndas stosuje kilka forteli, będąc po stronie Basi i Stacha
– goście zostają odprawieni (otrzymują rekuzę)
– mszcząc się, porywają bydło krakowiakom

w lesie dochodzi do bójki między obydwoma społecznościami

interwencja biednego studenta Bardosa

– stosuje machinę elektryczną i drut rozłożony na ziemi
– poraża i rozbraja prądem antagonistów
– przemawia do powaśnionych stron, namawiając je do zgody

konflikt miłosny ma pozytywny finał

– uczucie między Stachem a Basią może bez przeszkód może dalej trwać
– Dorota rezygnuje z amorów do młodego krakowiaka
– młynarz prosi zebranych, by zachowali w tajemnicy wcześniejsze wydarzenia
– Bardos postanawia zostać wśród ludu, w którym ceni poczciwość, siłę i urodę życia

3.Novum dramatu:

zerwanie z obowiązującą do tej pory tradycją adaptacji obcych tekstów

miejscem akcji jest podkrakowska wieś

bohaterami są chłopi

bezpośredni związek z ludową poezją

– konstrukcja całości utworu
– realia poszczególnych scen
– język arii oraz dialogów (słownictwo)
– stylizacja językowa

– mazurzenie
– pomieszanie dialektów małopolskiego i mazowieckiego

– sięgnięcie do tradycji pastorałki

bohaterowie poznają własną siłę tkwiącą w solidarności ich społeczności

4.Znaczenie śpiewogry:

ukazanie siły oraz potęgi społeczności wiejskiej

dramat nie ma charakteru regionalnego widowiska

lud odznacza się

– poczuciem wolności
– zmysłem obserwacji współczesnych wydarzeń
– wolnością
– werwą do walki
– ogromną fantazją
– błyskotliwym humorem

Bardos wnosi do sztuki

– postawę młodego, pełnego oświeceniowych ideałów obywatela
– poczucie odpowiedzialności za losy narodu
– wiarę w znaczenie wynalazków naukowych
– przekonanie, że autorytet zdobywa się nie napuszoną postawą, lecz rzetelną wiedzą

patriotyczny charakter utworu

– problematyka
– konstrukcja bohatera zbiorowego
– akcentowanie piastowskiej godności chłopów
– aluzje polityczne i społeczne w pozornie niewinnych kupletach oraz piosenkach
– połączenie funkcji rozrywkowych z zadaniami sztuki walczącej o:

– prawdę historyczną
– poczucie jedności narodowej
– wolność kraju
– przywrócenie myślenia patriotycznego

– wezwanie do zbrojnego czynu

„Im sroższy los nas nęka,
tym mężniej stać mu trzeba”.

– akcja rozpalała atmosferę patriotyzmu wśród widzów oraz różnych środowisk opiniotwórczych

Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale jako dramat narodowy

– wyznaczył nowe tory polskiej dramaturgii|
– uświadomił pojęcie wspólnoty narodowej
– w sposób alegoryczny określił aktualny stan rzeczywistości Polski
– przynosił Polakom nadzieję na wolną ojczyznę
– posiadał elementy dydaktyczne
– budził ferment przeradzający się w manifestacje patriotyczne podczas spektakli
– dawał możliwości późniejszym realizatorom na aktualizowanie poprzez stosowanie kupletów w:

– prologu
– przebiegu akcji właściwej
– epilogu

– nobilitował nową formę

– komedii
– dramatu mieszczańskiego
– dramatu historycznego

– wprowadził do języka polskiego wiele nowych form o charakterze

– przysłowia
– sentencji
– spointowanej wypowiedzi

„Im sroższe ciernia, głogi
tym milsze jest zwycięstwo”.

(Bardos, „Świat srogi, świat przewrotny”)

Warto zapamiętać

„Nie pogardzaj ubogiemi,
Że jesteś bogaty,
Bo nie czynią nas wielkiemi
Klejnoty ni saty.
Nie wydzieraj co cudzego
Sanuj wsystkie stany,
Poznaj w cłeku brata twego,
A będzies kochany”.

(Bryndas, „Cud mniemany…”)

Utrwal terminy

aria – pieśń solowa, rozbudowana, o charakterze lirycznym wykonywana z akompaniamentem; wchodzi w skład: opery, operetki, kantaty, oratorium
kuplet – piosenka o charakterze satyrycznym, której strofy nasycone są aktualnością, aluzją do współczesności; jej cechą jest ostry i dosadny język; zakończenie tekstu bazuje na spointowanym refrenie

mazurzenie – zjawisko fonetyczne charakterystyczne dla znacznej części gwar polskich, polegające na wymawianiu spółgłosek sz, ż, cz, dż jako s, z, c, dz
pastorałka – polska pieśń o charakterze ludowym będąca odmianą kolędy; pasterska pieśń bożonarodzeniowa z wesołym dialogiem pasterzy betlejemskich; także widowisko sceniczne poświęcone tejże tematyce; w literaturze terminem tym określa się utwór o charakterze zbliżonym do sielanki, którego bohaterami są pasterze
rekuza – odmówienie ręki kobiety mężczyźnie starającemu się o nią; brak zgody niewiasty na zamążpójście wyrażony zabiegającemu o nią
stylizacja – nadawanie utworowi literackiemu pewnych cech istotnych dla innego stylu wypowiedzi
śpiewogra – utwór sceniczny o charakterze (często) komediowym oparty na mówionym tekście z włączonymi elementami muzycznymi; forma teatralna zbliżona do opery, operetki, wodewilu, opery komicznej

W literaturze i sztukach pięknych

Karol Estreicher,Krakowiaków część trzecia, czyli Trójka hultajów (dramat z muzyką)

Jan Nepomucen Kamiński,Zabobon, czyli krakowiacy i górale (dramat z muzyką),

Karol Kurpiński (muzyka), Bonawentura Kudlicz (libretto),Wesele w Ojcowie (balet)

Fryderyk Antoni Lohrmann – ilustracje do przedstawieniaKrakowiaków i Górali (1794)

Szymon Zimorowic,Roksolanki(sielanki)

Interesująca opinia

„Ponieważ należał (Bogusławski) do konspiracji politycznej, która przygotowywała powstanie roku 1794, w tymże roku napisał i wystawił oryginalną sztukę (…). W tym momencie powstanie pod wodzą Kościuszki rozszerzało się na północ od Krakowa i samo przedstawienie stało się wydarzeniem rewolucyjnym. (…) Dla widowni zarówno chłopi krakowscy, jak i górale przedstawiali siły ludowe i nie wykorzystywane rezerwy narodowe, w sytuacji, gdy w tym właśnie momencie Kościuszko formował swoje chłopskie „wojsko” i zbroił je w kosy. (…) Obecni na przedstawieniu oficerowie rosyjscy wybuchali śmiechem, nie rozumiejąc rzeczywistych znaczeń. Ale dyplomaci rosyjscy wykazali więcej przenikliwości i po trzech wieczorach gry zakazano”.

(Czesław Miłosz, „Historia literatury polskiej”)

Zrodla:WIKI   Lomza  Kontra  Stefani

________________

Deutsch.

 

Die Krakowiter und die Bergbauern


The Miracle or The Cracovians and the Highlanders 


Cud, Czyli Krakowiacy i Górale 


Singspiel in vier Akten 


Libretto von Wojciech Boguslawski 


Uraufführung am 1. März 1794 

am Nationaltheater in Warschau

Dauer etwa 100 Minuten

 

Charaktere:

Bartlomiej (Bartholomäus) – ein Müller 

Dorota (Dorothea) – seine zweite Frau 

Basia – Tochter des Müllers aus erster Ehe 

Wawrzynice (Lawrence) – Fahrer 

Stach – sein Sohn, Freund Basias 

Jonek – Freund Stachs 

Pawel (Paul) und Zóska (Sophie) Braut und Bräutigam 

Bryndas – Verlobter von Basia 

Morgal und Swistos – Trauzeugen 

Bardos – ein armer Student aus Krakau 

Miechodmuch – ein Organist 

Kwicolap, Stara Baba, Pastuch, Dorfbewohner, Schäfer und Musikanten und weitere 

Die Geschichte spielt in Mogila, in einem Dorf, eine Meile von Krakau entfernt

KURZBESCHREIBUNG

Es hat sich eingebürgert, den Beginn der polnischen Oper mit Halka, einem Beziehungsdrama zwischen einem Gutsherrn und einem Bauernmädchen von Stanislaw Moniuszko (1819-1872) anzusetzen, aber in Wirklichkeit reichen die Anfänge etwas weiter zurück. Der polnische König Stanislaus II. August Poniatowski hatte den Tschechen Jan Stefani für sich begeistern können und diesen veranlasst ein Singspiel in polnischer Sprache zu verfassen.  Das Werk gefiel und im Jahre 1795 wurde der Komponist sogar als Kapellmeister an die Warschauer Oper berufen.

Das Werk, welches ihn in die heutige Zeit hinüber rettete, ist der Folklore stark verhaftet. Die Kostüme bestehen aus bunten Gewändern und bauschigen Hosen mit bunten Litzen und erinnern an Smetanas ‘Die Verkaufte Braut’. Es wird geheiratet und fleißig Kakowiak getanzt, denn die witzig-turbulente Handlung spielt in einem Dorf in der Nähe von Krakau und behandelt Konfliktsituationen zwischen Bergbauern und Flachländern.

Die Müllerstochter Basia hat ihr Herz dem Dorfburschen Stach geschenkt und gerät mit dieser Wahl in Opposition zu ihrer Stiefmutter Dorota, die eine Verbindung zu dem Bergbauern Bryndas favorisiert. Die beiden unterschiedlichen Gesellschaftsschichten geraten sich in die Haare und bedrohen sich mit Harke und Mistgabel. Neben ausgelassenen Gesängen werden Dialoge gesprochen oder geschrien. Die große Klappe führt Jontek, aber wenn er zum Krakowiak seine einschmeichelnde Tenorstimme einsetzt, glätten sich die überschwappenden Temperamente schnell. Schließlich ist das Leben keine ernste Angelegenheit, sondern basiert auf lustigem Beisammensein. Bardos, ein armer Student aus Prag, liefert seine ausgefallenen Beiträge und nimmt Millöckers Bettelstudent vorweg.

„Krakowiacy i Gorale“ wurde im Laufe der Zeit in Polen öfter als 200 mal aufgeführt. Das Werk ist als CD-Nusikdokument mit der Warschauer Kammeroper 2001 festgehalten worden.

Musirony 2001 – Engelbert Hellen

___

    

Inne zapisy autora:

0

Lipski Marek
Lipski Marek

FREELANCER.

333 publikacje
134 komentarze
 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

 
Authorization
*
*
Registration
*
*
*
Password generation
334816