Artykuły redakcyjne
Like

Sądom nie wolno bezpodstawnie imputować niepoczytalności

07/05/2016
787 Wyświetlenia
7 Komentarze
14 minut czytania
Sądom nie wolno bezpodstawnie imputować niepoczytalności

W polskim wymiarze sprawiedliwości nierzadko jest stosowana metoda fałszywego rozstrzygania spraw karnych,  zwana metodą „na wariata”. Polega to w skrócie na tym, że najpierw bezpodstawnie imputuje się podsądnemu niepoczytalność, a potem wysyła go na badania sądowo-psychiatryczne, gdzie dyspozycyjni psychiatrzy ustalają „chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub inne zakłócenie czynności psychicznych, uniemożliwiające rozpoznanie znaczenia czynu lub pokierowanie postępowaniem”. W efekcie sprawa jest umarzana na podstawie art. 31 par. 1 kodeksu karnego.

0


Są prokuratorzy i sędziowie, którzy bezpodstawnie „podejrzewają” u podsądnych niepoczytalność. Jest to niedopuszczalne. Stanowi rażące naruszanie praw człowieka.

 

 

 

 

 

W ten sposób można uwolnić od odpowiedzialności karnej rzeczywistych przestępców, ale i też „załatwić” fałszywie oskarżanych, którzy nigdy nie doczekają się uniewinnienia. Za to pozostaną z piętnem „wariatów”.

 

Aby zrealizować tą „procedurę” (dla przypadku osób bezpodstawnie pomawianych), potrzebne są 2 rodzaje nadużyć proceduralnych:

 

1) Prokurator lub sędzia nie weryfikuje zarzucanego czynu, tylko od razu wysyła podejrzanego (oskarżonego) na badania sądowo-psychiatryczne.

2) Prokurator lub sędzia bezpodstawnie imputuje podsądnemu niepoczytalność.

 

W tym miejscu trzeba podkreślić, że przed badaniem poczytalności podejrzanego lub oskarżonego należy przede wszystkim wykazać, iż czyn zabroniony miał w ogóle miejsce.

 

Zgodnie z Postanowieniem SN z dnia 18 lutego 2009 r., IV KK 306/08: „Żaden przepis prawa nie zwalnia sądu z obowiązku ustalenia, czy oskarżony, który według opinii biegłych psychiatrów jest niepoczytalny w rozumieniu art. 31 § 1 k.k. popełnił zarzucany mu czyn. Użyte sformułowania w art. 31 § 1 k.k. „w czasie czynu” oraz w art. 414 § 1 k.p.k. „w chwili czynu” wskazują jednoznacznie, iż musi zachodzić zbieżność w czasie dwóch zaszłości, a więc czynu oskarżonego oraz jego niepoczytalności”.

 

A zatem badanie poczytalności w postępowaniu karnym jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy wiadomo z wysokim prawdopodobieństwem, że popełniono czyn zabroniony. Sądu karnego nie powinien interesować stan zdrowia psychicznego podsądnego, jeśli nie ma on związku z zarzucanym czynem. Zbyt często jednak zasada ta jest łamana w praktyce.

 

Równie nagminnie insynuuje się podejrzanym (oskarżonym), że są niepoczytalni. Także tym, którzy sobie tego nie życzą. Jest to oburzające.

 

Zgodnie z Uchwałą składu siedmiu sędziów z 16 czerwca 1977 r. (sygn. akt VII KZP 11/77, OSNKW nr 7-8/1977, poz. 68), której nadano moc zasady prawnej, szczególny charakter dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów przemawia “za koniecznością ograniczenia dopuszczalności poddania oskarżonego badaniu tych biegłych w celu wydania opinii o stanie jego zdrowia psychicznego tylko do tych wypadków, w których zachodzą uzasadnione – a więc oparte na konkretnych okolicznościach i dowodach – wątpliwości w tym względzie”. 

 

Wielu prokuratorów i sędziów nie przejmuje się jednak tą uchwałą. Nie formułuje tych żądanych w/w Uchwałą SN – uzasadnionych wątpliwości, a mimo to kieruje ludzi na badania sądowo-psychiatryczne.

 

Badania te stygmatyzują podsądnych w oczach opinii publicznej. Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy wielokrotnie przestrzegały przed pochopnym kierowaniem na tego rodzaju badania.

 

W wyroku TK z dnia 10 lipca 2007 r. sygn. SK 50/06 zaznaczono, iż: „Należy bowiem mieć na uwadze, że dowód z opinii biegłych lekarzy psychiatrów – połączony przecież z badaniem psychiatrycznym, …… nie jest obojętny dla osoby badanej z punktu widzenia jej odczuć i pozycji w społeczeństwie”. 

 

“Surowsze standardy oceny przykładać należy do regulacji praw i wolności osobistych i politycznych niż do praw ekonomicznych i socjalnych” (orzeczenie z 17 października 1995 r., sygn. K. 10/95, OTK ZU nr 2/1995, poz. 10; wyrok z 12 stycznia 1999 r., sygn. P. 2/98, OTK ZU nr 1/1999, poz. 2). Podobna zasada obowiązuje w orzecznictwie FSK, gdzie przyjmuje się, że ochrona danych dotyczących stanu zdrowia, stanu psychicznego i charakteru człowieka jest tym bardziej intensywna, im bliżej sfery życia intymnego zainteresowanego pozostają te dane, jako że każdy ma prawo do nienaruszalności obszaru życia prywatnego, jego poszanowania i ochrony przez wszelką władzę państwową (zob. orzeczenie FSK w sprawie 2 BvR 1523/01)”. 

 

Podobnie w Postanowieniu SN z dnia 23 listopada 2001 r., sygn. III KKN 109/99, LEX nr 51578 podkreślono:

 

“Pamiętać trzeba również o tym, że badanie psychiatryczne stanowi znaczną dolegliwość dla badanego i dlatego powinno być wyjątkiem, a nie regułą, w szczególności, kiedy te rzekome wątpliwości nie zostały dostatecznie uprawdopodobnione konkretnymi okolicznościami”. 

 

Stanowisko takie podziela też L. K. Paprzycki stwierdzając, że: “przede wszystkim pamiętać trzeba o tym, że badanie psychiatryczne stanowi, z różnych zresztą powodów, znaczną dolegliwość dla badanego i dlatego po ten dowód należy sięgać ze szczególną ostrożnością. (…) Zwrócić trzeba uwagę prawników na konieczność przejawiania szczególnej staranności przy podejmowaniu decyzji w tym przedmiocie. Nie tylko ze względu na ochronę praw oskarżonego, ale także by niepotrzebnie nie angażować  psychiatrów i by minimalizować koszty postępowania”( L. K. Paprzycki, Podstawowe zasady opiniowania sądowo-psychiatrycznego co do poczytalności oskarżonego i zdolności jego uczestniczenia w postępowaniu karnym – zagadnienia prawne, Prok. i Pr. 1996, nr 9, s. 110–111).

 

A zatem, kiedy można mówić o uzasadnionych wątpliwościach co do poczytalności podsądnego? 

 


Podaję za tekstem Anety Wilkowskiej-Płóciennik „Uzasadnione wątpliwości co do poczytalności oskarżonego jako przesłanka obrony obligatoryjnej”:

 

Orzecznictwo wskazuje różne przyczyny, mogące stanowić przesłanki powzięcia uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności sprawcy. Można je podzielić na przyczyny o charakterze medycznym oraz przyczyny o charakterze faktycznym. Do tych pierwszych należą przede wszystkim:

 

– choroba psychiczna, udar mózgu lub inna choroba mogąca doprowadzić do zmian w psychice1 – takimi innymi chorobami mogą być schorzenia o charakterze neurologicznym (np. padaczka), a także choroby prowadzące do zmian organicznych w mózgu (np. zespoły psychoorganiczne występujące w wieku starczym),
– nadużywanie środków odurzających2,
– leczenie z powodu niewydolności krążenia ze stwierdzeniem wcześniej występujących wypadków utraty przytomności3,
– zaburzenia w sferze popędu płciowego4,
– psychopatia, niedorozwój umysłowy oraz organiczne uszkodzeniu o.u.n. w stopniu znacznym5,

– patologia ciąży6.

 

Nie każdy fakt przebycia choroby neurologicznej daje podstawy do powzięcia uzasadnionej wątpliwości co do poczytalności podejrzanego: „Jeśli się zważy, że kuracja neurologiczna nie miała żadnego wpływu na przyszłość skazanego, który po jej odbyciu podjął i, wedle oświadczenia jego obrońcy na rozprawie kasacyjnej, pomyślnie ukończył wyższe studia, a w przypisanych mu przestępstwach, jak i zachowaniu w toku postępowania przygotowawczego i sądowego nie sposób dopatrzyć się nietypowości, to, zdaniem Sądu Najwyższego, za oczywiście bezzasadny należało uznać wniosek, jakoby wystąpiły okoliczności obligujące do powzięcia wątpliwości co do stanu jego poczytalności w chwili popełnienia przypisanych mu czynów”7.

 

Sama informacja o leczeniu „w Poradni Zdrowia Psychicznego” czy też przebywaniu „na wywiadzie w szpitalu” nie prowadzi automatycznie do uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności osób korzystających z pomocy poradni tego typu. Do organu procesowego należy jednak ustalenie przebiegu leczenia, a tym samym ustalenie, czy owe wątpliwości mogły zaistnieć. Zaniechanie obowiązku szczegółowego zbadania i wyjaśnienia wszystkich kwestii związanych z leczeniem oskarżonego w poradni zdrowia psychicznego stanowi oczywiste naruszenie prawa procesowego i to w stopniu rażącym.

 

Do przyczyn o charakterze faktycznym zaliczyć można m.in.:

 

– brak racjonalnego uzasadnienia dopuszczenia się przestępstwa lub całkowicie nieadekwatna motywacja oskarżonego do konkretnego czynu8,
– utrudniony kontakt z oskarżonym i sprawianie wrażenia człowieka, który nie rozumie zadawanych mu pytań i wyraża się z trudnością9,
– odbiegająca od normy treść pism procesowych oskarżonego10,
– osobowość oskarżonego, tj. gdy analiza osobowości sprawcy, z uwzględnieniem jego życia do chwili popełnienia czynu, a nawet po tym wydarzeniu, jak też tego, co objęte jest postawionym mu zarzutem popełnienia przestępstwa, daje podstawę do nabrania uzasadnionej wątpliwości co do jego poczytalności w chwili czynu, a także z punktu widzenia zdolności do odpowiadania przed sądem11,

– zachowanie sprawcy odbiegające w sensie życiowym od postępowania ludzi normalnych pod względem psychicznym12. Stwierdzenie takie może budzić pewne wątpliwości o charakterze praktycznym. Wchodzimy tu bowiem w pojęcie normy psychicznej, które nie jest jednolite. Przykładowo norma w psychologii i psychiatrii to„konstrukt naukowy wyznaczający granice zachowań normalnych człowieka. Nie jest jednoznaczna i nie określa jasno, jakie zachowania są patologiczne. Ze względu na znaczną szkodliwość społeczną i wartość stygmatyzującą diagnozy psychologicznej i psychiatrycznej określenie, że dane zachowanie jest „nienormalne”, wymaga nie tylko fachowej wiedzy, ale także świadomości następstw takiej diagnozy”13. Skoro dla psychologów i psychiatrów pojęcie normy psychicznej jest sprawą tak skomplikowaną, tym trudniejsze może wydać się dla sędziego ustalenie, co jest zachowaniem „normalnym” w danej sytuacji, a co od tej normy odbiega.

 

  —————————-

 

 

No cóż. Widziałam wiele postanowień o powołaniu biegłych psychiatrów w postępowaniach karnych i żadne z nich nie precyzowało, jakie to konkretne wątpliwości co do zdrowia psychicznego podsądnego posiada prokurator lub sędzia. To jest wolnoamerykanka, czyste bezhołowie, nieprzestrzeganie żadnych norm.

 

To jeszcze jeden aspekt funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości wymagający pilnej zmiany.  Trzeba znowelizować treść artykułu 202 kpk tak, aby Sąd był zobowiązany  uzasadnić swoje wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego sprawcy. Trzeba też wprowadzić możliwość składania zażaleń na postanowienia o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłych psychiatrów.

 

Przypisy:
1 Por. m.in. wyrok SN z dnia 20 czerwca 1986 r., sygn. III KR 154/86, OSNPG 1987, nr 4, poz. 50; wyrok SN z 11 stycznia 2002 r., sygn. III KKN 234/01, LEX nr 53011.
2 Wyrok SN z dnia 20 maja 1984 r., sygn. I KR 102/84, OSNPG 1984, nr 12, poz. 112.
3  Wyrok SN z dnia 11 maja 1983 r., sygn. V KRN 83/83, OSNPG 1983, nr 10, poz. 102.
4  Wyrok SN z dnia 29 kwietnia 1982 r., sygn. III KR 72/82, OSNPG 1982, nr 8–9, poz. 122.
5 Wyrok SN z dnia 26 lutego1985 r., sygn. V KRN 28/85, OSNPG 1986, nr 2, poz. 23.
6 J. Gurgul, Glosa do wyroku SN z dnia 14 marca 1991 r., II KR 155/90, Przegląd Sądowy 1998, nr 1, s. 99–106.
7 Postanowienie SN z dnia 18 czerwca 2002 r., sygn. IV KK 113/02, LEX nr 55181.
8 Wyrok SN z dnia 11 stycznia 1989 r., sygn. V KRN 268/88, OSNPG 1989, nr 8 poz. 97.
9 Wyrok SN z dnia 19 czerwca 1987 r., sygn. IV KR 197/87, OSNKW 1987, nr 11–12, poz. 109.
10 Wyrok SN z dnia 9 grudnia 2002 r., sygn. IV KKN 150/00, LEX nr 75495.
11 Postanowienie SN z dnia 8 lutego 1985 r., sygn. IV KZ 21/85, OSNKW 1985, nr 9–10, poz. 79.
12 Wyrok SN z dnia 20 czerwca 1986 r., sygn. III KR 154/86, OSNPG 1987, nr 4, poz. 50, podobnie wyrok SN z dnia 23 kwietnia 1979 r., sygn. I KR 50/79, LEX nr 21811.

13 http://pl.wikipedia.org/wiki/Norma_%28psychologia%29.

 

Inne zapisy autora:

0

Rebeliantka
Rebeliantka

Zna się na zarządzaniu. Konserwatystka. W wieku średnim, ale bez oznak kryzysu. Nie znosi polityków mamiących ludzi obietnicami bez pokrycia (fumum vendere – dosł.: sprzedajacych dym). Wspólzałozycielka Konfederacji Rzeczpospolitej Blogerów

207 publikacje
528 komentarze
 

  1. Wkrótce opublikuję kilka historii opisujących, w jak bezczelny sposób wrabia się ludzi w polskich sądach w rzekome “wariactwo”.

    Psychuszki w Polsce istnieją naprawdę.

    0
  2. Pozdrawiam autorkę z wielkim szacunkiem,dla odwagi cywilnej,gdyż temat dotyczy nie tylko Polski ale i EU zachodniej.Przykład?
    Rodzina wyjechała do innego miasta.Zachorowałałeś.Potrzebujesz pomocy po wyjściu ze szpitala.Masz pieniądze..Pracownik socjalny, psycholog w szpitalu ocenia Ciebie i Twoją sytuację.Daje Tobie propozycje:szpital psychiatryczny lub “opiekuna” prawnego,który od tej chwili będzie Ciebie, twój majątek kontrolować i wypłacać Twoje pieniądze.Procedura prawna trwa 3 tygodnie.Po wyjściu ze szpitala,przestajesz być wolnym człowiekiem.
    Masz wybór?
    Nie. Opiekunami prawnymi są …prawnicy.Rodzina po fakcie otrzymała od Ciebie informacje.Niestety po 4 tygodniach.Twoje własne dzieci,twoja rodzina nie może Tobie pomóc,gdyż na to nie wyraża zgody opiekun prawny.
    Wydziały psychiatryczne mają bardzo wysoskie dotacje i lobbystów..
    Cytat autorki:Trzeba znowelizować treść artykułu 202 kpk tak, aby Sąd był zobowiązany uzasadnić swoje wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego sprawcy. Trzeba też wprowadzić możliwość składania zażaleń na postanowienia o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłych psychiatrów….
    Podobne przepisy prawne w EU zachodniej,wymagają zmian.Pozdrawiam.

    0
    • Bardzo dziękuję za ten cenny, ostrzegawczy komentarz.

      Rzeczywiście – wydaje się – że świat zaczyna w coraz większym zakresie należeć do prawników, którzy próbują zawłaszczyć prawie całą prywatność ludzi. Dla własnych korzyści, oczywiście. Pod pretekstem rzekomej troski.

      Należy mówić twardo “stop” tej tendencji, dopóki nie będzie za późno.

      0
  3. “Należy mówić twardo „stop” tej tendencji, dopóki nie będzie za późno.” Przekazywać informacje do internetu o handlu ludzmi.W moim przykładzie, jaki podałem ,który nie jest fikcją, gdyby dana osoba po operacji w szpitalu nie podała,żinformacji że ma pieniądze, majątek lub rezerwy finansowe,wówczas ta osoba X miała by szanse żyć bez “opiekuna prawnego”.
    Niestety decyzja “psychologa” w szpitalu była jednoznaczna.
    Takich przypadków znam osobiście,37 ale w Niemczech.Niestety mam również informacje na ten temat w Polsce ze znanych organizacji. To jest wyjątkowo dramatyczny i smutny temat dlatego chylę czoła dla Szanownej Pani Autorki i dla Pani odwagi cywilnej.Z poważaniem Marek Lipski.

    0
  4. Rebeliantko jestem wdzięczny za tę publikację. Porządkuje mi ona i uzupełnia obraz mojej sprawy i potwierdza prawidłowość wniosków do których sam doszedłem na przykładzie własnego blisko już 3 letniego doświadczenia obrony przed agresją nieludzkiego systemu. Z pewnością informacje zawarte w Twojej notce pomagają mi we wzmocnieniu mojej linni obrony. Z drugiej strony uświadamiają mi jak nikłe mam szanse wyjścia bez szwanku z marazmu takiej pułapki. Jedyna nadzieja w Bożej Opatrzności której opieki wielokrotnie przez te trzy lata doświadczyła moja rodzina

    0

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

 

Authorization
*
*
Registration
*
*
*
Password generation
334816